Xây dựng môi trường văn hóa pháp lý

Bài 1: Khái quát thực trạng ý thức văn hoá tuân thủ pháp luật của sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội

Trong quá trình đào tạo, Nhà trường luôn quán triệt, lồng ghép tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng chính sách pháp luật của nhà nước và đặc biệt bổ sung kiến thức pháp luật cho người học. Tuân thủ các quy định của Bộ Giáo đục và Đào tạo, Bộ Lao đông – Thương binh và Xã hội, Bộ Công Thương về việc tăng cường công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đào tạo. Nhà trường đưa vào chương trình đào tạo nhiều học phần như: Luật Du lịch, Luật Dân sự, Luật Lao động, Luật Kinh tế, Pháp luật Đại cương, Luật Sở hữu Trí tuệ… cho sinh viên toàn trường nhằm giúp các em được hiểu hơn về lĩnh vực mình làm việc khi ra trường. Những năm qua, ý thức pháp luật của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội đã được nâng cao, số sinh viên vi phạm pháp luật giảm, không có những vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Theo thống kê của phòng Quản lí Đào tạo và Công tác Học sinh sinh viên chúng tôi thì số sinh viên vi phạm pháp luật phải xử lý buộc thôi học chiếm tỉ lệ rất nhỏ, không có sinh viên vi phạm gian lận trong thi cử, xô xát, ẩu đả trong số sinh viên toàn trường. Điều đó chứng tỏ rằng sinh viên của Nhà trường đã chấp hành rất tốt về văn hóa tuân thủ pháp luật.

Sinh viên Nhà trường nêu cao tinh thần cảnh giác với các chiêu trò lừa đảo – Cảnh báo lừa đảo “ Học bổng quốc tế” lấy danh Trường Đại học Thủ đô Hà Nội. Không like, share và báo ngay với bộ phận phụ trách Công tác học sinh sinh viên cũng như với công an khi bị các chiêu trò lừa đảo dẫn dụ.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại phát triển mạnh mẽ, pháp luật đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc tổ chức và điều chỉnh mọi hoạt động của đời sống. Để pháp luật thực sự phát huy hiệu quả, điều có ý nghĩa lớn nhất chính là ý thức tự giác tuân thủ của mỗi công dân. Trong môi trường đại học – nơi đào tạo thế hệ tri thức tương lai của đất nước, việc xây dựng và phát triển văn hóa tuân thủ pháp luật càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội không chỉ là người học mà còn là những chủ thể tích cực góp phần xây dựng môi trường giáo dục kỷ luật, văn minh và hiện đại. Vì vậy, việc rèn luyện và thực hành văn hóa tuân thủ pháp luật là trách nhiệm và cũng là phẩm chất quan trọng mà mỗi sinh viên cần có.

Trước hết, cần hiểu rằng văn hóa tuân thủ pháp luật là sự kết hợp giữa tri thức pháp luật và đạo đức công dân, thể hiện qua thái độ tôn trọng, ý thức chấp hành và hành vi thực thi pháp luật một cách tự giác. Không phải chỉ khi có người kiểm tra, nhắc nhở hay khi có quy định xử phạt thì con người mới “sợ luật”, mà quan trọng hơn là biết sống đúng luật để bảo vệ chính mình và những người xung quanh. Đối với sinh viên, việc tuân thủ pháp luật không phải là điều gì to tát, xa vời, mà được thể hiện từ những hành động nhỏ trong đời sống thường ngày.

Trong môi trường học đường, sinh viên tuân thủ pháp luật thể hiện qua việc chấp hành nội quy nhà trường, đi học đúng giờ, giữ gìn cơ sở vật chất chung, tôn trọng giảng viên, đoàn kết với bạn bè, không gian lận trong thi cử, không sao chép tài liệu trái phép, không sử dụng mạng xã hội để xúc phạm, bôi nhọ người khác. Đây là những biểu hiện rất rõ ràng cho thấy mỗi sinh viên hiểu, tôn trọng và thực hiện các quy định. Bên cạnh đó, sinh viên còn cần có trách nhiệm trong việc tìm hiểu luật pháp, đặc biệt là luật liên quan trực tiếp đến môi trường học tập như: Luật Giáo dục, Luật An ninh mạng, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Giao thông đường bộ…

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn một bộ phận sinh viên thờ ơ hoặc chưa nhận thức đầy đủ về pháp luật. Một vài bạn trẻ vẫn vi phạm các quy định như: đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, vượt đèn đỏ, gây ồn ào trong khu ký túc xá, xả rác bừa bãi, chia sẻ tài liệu có bản quyền lên mạng mà không xin phép, hoặc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát, đăng tải những thông tin sai sự thật… Những hành vi ấy, dù nhỏ, lại gây ra hậu quả lớn cho bản thân và cộng đồng, làm ảnh hưởng đến hình ảnh sinh viên Thủ đô văn minh, trí thức. Vì vậy, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật ở sinh viên cần phải được bắt đầu từ chính ý thức của mỗi người. Sinh viên cần chủ động học hỏi, tìm hiểu các quy định để không vi phạm vì thiếu hiểu biết. Ngoài ra, sinh viên cần tự rèn luyện thói quen sống kỷ luật, có trách nhiệm với bản thân, với nhà trường và xã hội. Nhà trường và các tổ chức đoàn thể cũng có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, giáo dục, tạo ra những hoạt động thiết thực như hội thảo pháp luật, cuộc thi tìm hiểu pháp luật, các buổi tọa đàm về kỹ năng sống và văn hóa ứng xử.

Có thể khẳng định rằng văn hóa tuân thủ pháp luật không chỉ giúp sinh viên tránh xa những rủi ro pháp lý, mà còn tạo nên một môi trường học tập lành mạnh, văn minh, nơi mỗi người đều được tôn trọng và bảo vệ. Khi sinh viên có ý thức tuân thủ pháp luật, xã hội sẽ có thêm những công dân tốt, những người trí thức trẻ có trách nhiệm, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Bởi vậy, mỗi sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội cần biến việc tuân thủ pháp luật thành thói quen, thành nét đẹp trong nhân cách, để xứng đáng là thế hệ trẻ tiêu biểu của Thủ đô.

*

Bài 2

Sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội chấp hành văn hoá tuân thủ pháp luật qua các hoạt động

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, văn hóa tuân thủ pháp luật đã trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá đạo đức, năng lực và sự chuyên nghiệp của mỗi sinh viên. Văn hóa tuân thủ pháp luật không chỉ dừng lại ở việc “không vi phạm”, mà cao hơn là ý thức tự giác, gương mẫu, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, sinh viên thể hiện điều này qua việc thực hiện chuẩn đạo đức người học người học như: đi học đúng giờ; chấp hành nội quy lớp học; giữ gìn tài sản chung, không gian lận trong kiểm tra; tôn trọng bản quyền tài liệu; sử dụng mạng xã hội văn minh; không gian lận trong thi cử; đoàn kết, thân ái, tương trợ giúp đỡ bạn bè; có thái độ cư xử đúng đắn với giảng viên và bạn học; không nói tục chửi bậy; không vi phạm giao thông đường bộ; đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy; để xe đúng nơi quy định tại nhà xe nhà trường… Điều đó đã tạo nên ý nghĩa to lớn với nhà trường và bản thân sinh viên như: tạo môi trường học tập an toàn, kỷ luật; góp phần xây dựng hình ảnh sinh viên trường Đại học Thủ đô văn minh.

Pháp luật đóng vai trò như nền tảng quan trọng để xây dựng một xã hội ổn định, văn minh và giàu tính kỷ cương. Tuy nhiên, để pháp luật thực sự đi vào đời sống, chỉ các quy định thôi chưa đủ; điều quyết định nằm ở văn hóa tuân thủ pháp luật của mỗi công dân. Văn hóa ấy càng cần thiết hơn trong môi trường giáo dục – nơi hình thành tư duy, nhân cách và ý thức công dân của thế hệ trẻ. Từ góc nhìn của một sinh viên đang trưởng thành chúng tôi nhận thấy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật không phải là khẩu hiệu, mà là yêu cầu sống còn đối với tương lai của chính chúng ta và của xã hội. Khi trở thành sinh viên, mỗi người bước vào một giai đoạn mới: tự do hơn, chủ động hơn, nhưng cũng đi kèm trách nhiệm lớn hơn.

Đây là thời điểm mà ý thức tuân thủ pháp luật không còn dựa vào sự nhắc nhở của thầy cô hay gia đình, mà phần lớn dựa vào ý thức tự giác. Nhà trường luôn xác định sinh viên là lực lượng tri thức trẻ, năng động, sáng tạo, có khả năng tiếp cận nhanh với thông tin. Nhưng chính sự tự do và tốc độ ấy khiến sinh viên dễ đối mặt với nhiều rủi ro: vi phạm pháp luật giao thông, vi phạm pháp luật an ninh mạng, sử dụng chất cấm, vi phạm bản quyền, vay nợ tài chính số, tham gia tổ chức lừa đảo tín dụng… Nhiều vụ việc đau lòng xảy ra chỉ vì các bạn trẻ thiếu kiến thức pháp luật hoặc quá dễ dãi với bản thân. Vì vậy văn hóa tuân thủ pháp luật đối với sinh viên không chỉ là chuyện “không vi phạm”, mà còn là chủ động tìm hiểu pháp luật để bảo vệ mình.

Một sinh viên trưởng thành cần: hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong môi trường giáo dục và trong xã hội; có khả năng phân biệt đúng – sai trên mạng xã hội; không sử dụng, chia sẻ nội dung vi phạm pháp luật; tôn trọng quy định nơi công cộng, ký túc xá, lớp học; hành xử văn minh trong các tình huống căng thẳng hay tranh luận.

Sinh viên còn là nhóm có vai trò lan tỏa mạnh mẽ văn hóa tuân thủ pháp luật thông qua các hoạt động tình nguyện, cuộc thi tìm hiểu pháp luật, truyền thông cộng đồng… mỗi hành động nhỏ đều có thể tạo nên chuyển biến tích cực. Ở tầm nhìn của sinh viên, văn hóa tuân thủ pháp luật chính là hành trang cần thiết để bước vào đời, là tiêu chuẩn để nhà tuyển dụng đánh giá và là nền tảng hình thành phong cách sống có trách nhiệm.

Ở Việt Nam, văn hóa tuân thủ pháp luật không phải là một khái niệm hoàn toàn mới. Nó từng manh nha trong truyền thống “trọng nghĩa hơn trọng luật” của đạo lý phương Đông, được củng cố bởi tinh thần “thượng tôn pháp luật” từ tư tưởng pháp quyền phương Tây và ngày nay đang dần hình thành rõ nét hơn trong quá trình đổi mới, hiện đại hóa và hội nhập. Việc Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2022 và đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Là bước ngoặt lịch sử trong tư duy thể chế, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, dân chủ và minh bạch. Trong cả hai văn kiện trọng yếu này, tư tưởng trung tâm chính là chuyển từ “quản lý bằng mệnh lệnh hành chính” sang “kiến tạo và điều hành bằng pháp luật”; từ “cưỡng chế tuân thủ” sang “xây dựng niềm tin và giá trị tuân thủ tự nguyện”. Điều này đòi hỏi sự phát triển mạnh mẽ và bền vững của một nền văn hóa tuân thủ pháp luật.

Trong xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật, Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý, giáo dục và pháp luật phải đi đôi với nhau, đồng thời phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật. Trong xử lý vi phạm, trước hết là dùng biện pháp giáo dục, đạo đức để cảm hóa chứ không phải “chút gì cũng dùng đến xử phạt” nhưng điều đó không có nghĩa là “không dùng xử phạt” mà Chính phủ cần phải kiên quyết và nghiêm khắc với mọi hành vi vi phạm pháp luật để người dân hiểu được tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật. Từ đó, cán bộ, đảng viên và nhân dân tự giác, tự nguyện chấp hành các quy định của pháp luật. Một trong những biện pháp quan trọng trong xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật được Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao chính là nêu gương trong thực hiện Hiến pháp và pháp luật. Người yêu cầu cán bộ, đảng viên phải gương mẫu trong thực hành pháp luật và “chính Người cũng nghiêm chỉnh thi hành pháp luật, thể lệ của Nhà nước” để Nhân dân noi theo.

Cùng với đó, Nhà trường thực hiện triển khai kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm của ngành Giáo dục nhằm xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật cho sinh viên, khắc phục biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống và tình trạng bạo lực, tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật trong sinh viên. Nhà trường tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật với cho sinh viên toàn trường tham gia; tiến hành tổ chức sinh hoạt, phổ biến, giáo dục pháp luật; công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai thực hiện sáng tạo, phù hợp với từng đối tượng thanh niên sinh viên góp phần xây dựng ý thức “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” và định kỳ hằng tuần, thực hiện kiểm tra, thăm hỏi, nhắc nhở sinh viên ngoại trú về vấn đề vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng chống cháy nổ, an ninh trật tự, tệ nạn xã hội, trộm cắp tài sản… 100% sinh viên được triển khai nghị quyết các cấp, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước…

Nhiều hoạt động xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật cho sinh viên được tuyên truyền và phổ biến pháp luật trên Cổng thông tin điện tử, fanpage, zalo của trường; xây dựng tủ sách pháp luật; tập huấn, tọa đàm, hội thảo, báo cáo chuyên đề; cuộc thi, hội thi, tiểu phẩm tìm hiểu pháp luật… Nhà trường còn triển khai học phần Pháp luật đại cương đến đa số sinh viên và có những chỉ đạo lồng ghép giáo dục pháp luật vào các môn học, các chương trình ngoại khóa và đặc biệt là phối hợp giáo dục đạo đức, lối sống với giáo dục pháp luật qua việc tổ chức thực hiện cuộc vận động: “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Các hoạt động này giúp sinh viên nâng cao kiến thức, ý thức kỷ luật và rèn luyện đạo đức, từ đó lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong cộng đồng.

Công tác xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật cho sinh được tổ chức với nhiều hình thức phong phú. Ngoài ra, Nhà trường còn phối hợp với các bộ phận chuyên trách, lực lượng công an để tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho sinh viên năm thứ nhất nhập học tại Tuần công dân sinh viên như: phổ biến “Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân”, “Tìm hiểu Luật Thanh niên”, “Tìm hiểu Luật An ninh mạng 2018”, “Tìm hiểu Luật Bình đẳng giới”, “Tìm hiểu Luật Sở hữu trí tuệ” “Tuyên truyền chủ quyền biển đảo”, “Tuyên truyền phòng, chống ma túy và các tệ nạn xã hội”, “Tập huấn kĩ năng an toàn giao thông”, “Sinh viên với văn hóa giao thông”, “Phòng chống quấy rối tình dục nơi công cộng”; “ Phòng chống lừa đảo trên mạng xã hội”hội thi “Nghiệp vụ Sư phạm”; “ festival sinh viên hằng năm”; hưởng ứng “Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11”.

Nhà trường thường tổ chức các hội nghị, buổi nói chuyện chuyên đề về pháp luật, đặc biệt hưởng ứng các sự kiện như Ngày Pháp luật Việt Nam; tổ chức cuộc thi tìm hiểu pháp luật như: cuộc thi như “Văn hóa tuân thủ pháp luật” được tổ chức để sinh viên tìm hiểu sâu hơn về các quy định và rèn luyện kiến thức pháp luật. Đối với các cuộc thi tổ chức cho sinh viên, Phòng Quản lí Đào tạo và Công tác Học sinh sinh viên chúng tôi đề xuất với Lãnh đạo nhà trường mời thành phần Ban giám khảo là những nhạc sĩ, nghệ sĩ chấm thi để mang tính công bằng nhất cho các em.

“Tuần sinh hoạt công dân – học sinh, sinh viên” nhằm tuyên truyền, phổ biến, giáo dục nâng cao nhận thức chấp hành pháp luật; nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc; Luật An ninh mạng; hướng dẫn các kỹ năng viết hồ sơ xin việc, kỹ năng phỏng vấn và kỹ năng tìm kiếm thông tin việc làm; học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; xây dựng, thực hiện giá trị, chuẩn mực người Hà Nội thanh lịch, văn minh trong thời kỳ mới; thông tin về các thủ tục cần thiết khi ra trường; hướng dẫn sinh viên tham gia vào mạng lưới cựu sinh viên; khảo sát nhu cầu việc làm, các ý kiến phản hồi của sinh viên với nhà trường.

Nhà trường đã thành lập nhiều câu lạc bộ, như: Câu lạc bộ Sinh viên, Câu lạc bộ tiếng Anh; Câu lạc bộ đọc sách; Câu lạc bộ pháp luật – Sinh viên có thể tham gia các câu lạc bộ pháp luật để giao lưu, học hỏi và nâng cao kiến thức pháp luật một cách chủ động. Đồng thời lồng ghép nội dung pháp luật vào chương trình học. Đồng thời còn lồng ghép nội dung pháp luật vào chương trình học – các nội dung liên quan đến pháp luật, hiến pháp được tích hợp vào các môn học để sinh viên hiểu và tuân thủ ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường.

Việc đưa “Không gian Văn hóa đọc – sáng tạo” của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội đi vào hoạt động cũng là một phần trong nỗ lực tham gia vào Mạng lưới Không gian Văn hóa sáng tạo Hà Nội, do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam triển khai. Mạng lưới này nhằm kết nối cộng đồng sáng tạo và phát triển hệ sinh thái văn hóa bền vững tại Hà Nội. Đồng thời để phát huy vai trò của sinh viên trong tuân thủ văn hóa đọc đối với Nhà trường.

Văn hóa tuân thủ Pháp luật còn được thể hiện ở việc sinh viên tham gia nghiên cứu Khoa học trong Nhà trường. Hai đề tài xuất sắc nhất đã được lọt vào vòng chung kết giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học năm 2025 và được trao giải nhất, gồm: Đề tài: “Mô hình nghiên cứu khoa học dựa trên phân tích trắc lượng thư mục dữ liệu từ Scopus, Web of Science bằng phần mềm CiteSpace và VOSviewer: Lý thuyết và thực tiễn” do nhóm sinh viên: Đỗ Diệp Anh, Đặng Bùi Khánh Linh, Phạm Thị Châu Giang, Phùng Phương Dung thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Tiến Đà – Khoa Sư phạm. Đề tài “Tăng cường độ chính xác dự đoán sớm xếp loại tốt nghiệp của sinh viên với Transformer” do nhóm sinh viên: Nguyễn Hồng Hoa, Hoàng Thị Thu Trang thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Kim Sơn – Đại học Công nghiệp Hà Nội. Cuộc thi là một trong những hoạt động trọng tâm trong năm học nhằm đẩy mạnh phong trào sinh viên nghiên cứu khoa học, khơi dậy tư duy độc lập, tinh thần sáng tạo và năng lực học thuật trong sinh viên. Các đề tài tham dự vòng chung kết đều thể hiện rõ tính thời sự, hàm lượng khoa học và tiềm năng ứng dụng trong thực tiễn.

Văn hóa tuân thủ pháp luật của sinh viên còn được thể hiện qua các chương trình thiện nguyện. Nhà trường đã phát động ủng hộ chung tay khắc phục hậu quả bão lũ năm 2025 nhằm lan tỏa văn hóa tinh thần tương thân, tương ái. Sau 15 ngày phát động, chương trình đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ toàn thể cán bộ, giảng viên, sinh viên, với tổng số tiền quyên góp được là 114.309.789 đồng.

Mang trong mình tên gọi “Trường Đại học Thủ đô Hà Nội” có một ý nghĩa đặc biệt, gắn liền với vị thế và trách nhiệm của trường đối với thành phố Hà Nội – trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và giáo dục của cả nước. Hai chữ “Thủ đô” trong tên trường không chỉ thể hiện địa điểm mà còn là dấu ấn về tầm vóc và sứ mệnh. Đây là trường đại học mang tên của trung tâm đầu não quốc gia, vì vậy trường có vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển của Hà Nội và khu vực. Tên gọi này cũng gửi gắm niềm tự hào và kỳ vọng: sinh viên của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội cần có bản lĩnh, tri thức và thái độ sống văn minh, hiện đại, xứng đáng với hình ảnh của một ngôi trường gắn liền với trái tim đất nước. Bên cạnh đó, tên trường còn gợi lên sự năng động, đổi mới, thể hiện mục tiêu hướng tới trở thành một trường đại học uy tín, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ hội nhập.

Có thể nói, “Đại học Thủ đô Hà Nội” không chỉ là tên gọi, mà còn là một lời nhắc nhở về trách nhiệm, niềm tự hào và khát vọng của mỗi cán bộ, giảng viên và sinh viên đang học tập và làm việc dưới mái trường này: góp phần xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh, hiện đại và giàu bản sắc. Nhà trường đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giáo dục Hà Nội học qua tiểu vùng văn hóa Thăng Long – Hà Nội”. Hội thảo có sự tham gia của nhiều đại biểu, gồm các nhà nghiên cứu, giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục, và đông đảo sinh viên, nhằm trao đổi và kiến tạo các định hướng mới cho việc phát triển môn học Hà Nội học, góp phần gìn giữ, truyền tải và phát huy giá trị văn hóa Thăng Long – Hà Nội trong bối cảnh hiện đại.

Nhà trường cho sinh viên viết bản cam kết về “phòng chống ma túy và đảm bảo trật tự an toàn giao thông”; tổ chức nhiều tọa đàm: “Đa cấp và các quy định liên quan”, “Vấn đề sử dụng mạng xã hội”… Những hoạt động này có tác dụng lớn trong việc tạo chuyển biến trong nhận thức, hình thành niềm tin vào pháp luật và thói quen “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” cho sinh viên. Đồng thời, ngăn ngừa sinh viên mắc vào những trò lừa đảo của bọn tội phạm và tham gia vào công tác bảo vệ trật tự an toàn xã hội. Bên cạnh đó, để xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật Nhà nước, quy định của nhà trường, Đoàn Thanh niên các trường còn lập các đội cờ đỏ để kiểm tra việc thực hiện nội quy, quy định của nhà trường. Nhờ vậy, ý thức chấp hành pháp luật nhà nước, nội quy nhà trường của sinh viên chuyển biến theo hướng tích cực.

Theo chúng tôi vai trò của tự giác – giáo dục – môi trường xã hội trong việc hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật. Dù ở vai trò học sinh, sinh viên hay cán bộ, văn hóa tuân thủ pháp luật đều chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố quan trọng: tự ý thức các nhân – đây là yếu tố quyết định nhất. Chỉ khi mỗi người tự ý thức “tuân thủ pháp luật là bảo vệ chính mình”, chúng ta mới hành động đúng ngay cả khi không ai giám sát; giáo dục và đào tạo – nhà trường, gia đình và xã hội phải cùng nhau góp phần bồi dưỡng ý thức pháp luật cho mỗi người từ nhỏ đến khi trưởng thành. Một môi trường giáo dục tốt sẽ tạo ra những thế hệ công dân tốt; môi trường xã hội – cộng đồng – một xã hội văn minh là xã hội mà mọi người đều thực thi pháp luật, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Khi nhiều người cùng làm đúng, hành vi tốt trở thành chuẩn mực chung.

Văn hóa tuân thủ pháp luật không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà là nền tảng để xây dựng một xã hội giàu tính kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững. Từ hành trình của một học sinh, trưởng thành lên sinh viên rồi trở thành cán bộ trẻ,chúng tôi nhận ra rằng tuân thủ pháp luật chính là hành trình song song với sự trưởng thành của mỗi con người. Một sinh viên biết tự giác, tuân thủ pháp luật là người đang xây dựng tương lai của mình. Khi mỗi chúng ta sống đúng – làm đúng – giữ đúng pháp luật, chúng ta không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần xây dựng một xã hội an toàn, văn minh và đáng sống. Văn hóa tuân thủ pháp luật vì thế không phải điều gì xa xôi, mà chính là sự lựa chọn của mỗi người trong từng hành động, mỗi ngày.

Văn hóa tuân thủ pháp luật có thể được hiểu như một hệ giá trị thể hiện sự tự giác, tự nguyện thực hiện pháp luật trong mọi tình huống của đời sống. Không phải vì sợ bị xử phạt mà là vì nhận thức được rằng việc tuân thủ pháp luật chính là cách bảo vệ bản thân, bảo vệ người khác và góp phần xây dựng một xã hội ổn định, công bằng.

Cuộc thi “Trang sử vàng 2025” không chỉ là một hoạt động chào mừng các ngày lễ lớn mà còn là hành trình tri ân lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm công dân và lý tưởng sống cao đẹp trong mỗi sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội. Cuộc thi “Trang sử vàng 2025” khép lại với nhiều cảm xúc và dấu ấn sâu sắc, lan tỏa tình yêu lịch sử, truyền thống và khát vọng dựng xây đất nước trong mỗi sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội.

Văn hóa ấy thể hiện trong những hành vi rất nhỏ như: không vượt đèn đỏ khi tham gia giao thông; xếp hàng đúng nơi quy định; không xả rác bừa bãi; trung thực trong thi cử; tôn trọng không gian mạng, không phát tán thông tin sai lệch; thực hiện nghiêm túc các quy định của nhà trường, cơ quan, đơn vị. Sinh viên – đặc biệt là sinh viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội – là lực lượng trí thức trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa văn hóa tuân thủ pháp luật. Ở lứa tuổi này, sinh viên không chỉ cần thực hiện đúng quy định của nhà trường mà còn phải hiểu pháp luật để tự bảo vệ mình trong đời sống.

Văn hóa tuân thủ pháp luật sinh viên của Nhà trường chúng tôi còn được thể hiện thông qua việc tham gia tích cực vào các hoạt động văn nghệ – thể thao đồng thời văn hóa tuân thủ pháp luật của Sinh viên còn được thể hiện “Sinh viên 5 tốt” là danh hiệu cao quý dành cho sinh viên Việt Nam, công nhận sự nỗ lực rèn luyện toàn diện dựa trên 5 tiêu chí: Học tập tốt, Đạo đức tốt, Thể lực tốt, Tình nguyện tốt và Hội nhập tốt.

Một sinh viên có văn hóa pháp luật sẽ: học tập trung thực, không đạo văn, không dùng tài liệu cấm; sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm; đảm bảo an toàn giao thông; không vi phạm các quy định về phòng cháy chữa cháy trong ký túc xá; tuân thủ pháp luật liên quan đến cư trú, tạm trú; biết đấu tranh với các hành vi tiêu cực trong môi trường đại học. Ngoài ra, sinh viên còn có sứ mệnh lan tỏa văn hóa pháp luật đến cộng đồng thông qua tuyên truyền, tham gia các hoạt động tình nguyện, mô hình “Sinh viên với pháp luật”, “Thanh niên sống đẹp – sống có ích”. Họ không chỉ là người thực hiện pháp luật mà còn là lực lượng góp phần xây dựng xã hội tuân thủ pháp luật.

Với việc tuân thủ văn hóa pháp luật trong học tập, các em sinh viên đã nỗ lực học giỏi vượt khó và xứng đáng được nhận quỹ Khuyến học Việt Nam, hội Thiện nguyện VNHelp đã tổ chức trao học bổng Nguyễn Trường Tộ năm học 2024-2025 cho 15 sinh viên nghèo vượt khó vươn lên học tốt của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, mỗi suất học bổng trị giá hơn 7,5 triệu đồng.

Qua đó, bài học lớn nhất là: mọi hành vi dù nhỏ đều cần cân nhắc dựa trên pháp luật; mọi tình huống đều phải được xử lý đúng quy định; mọi thành viên trong trường đều phải có trách nhiệm với cộng đồng. Văn hóa tuân thủ pháp luật phải bắt đầu từ nhận thức, thể hiện bằng hành vi và lan tỏa bằng tinh thần nêu gương. Xây dựng môi trường học đường tuân thủ pháp luật không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, mà là trách nhiệm của mỗi sinh viên, mỗi cán bộ, mỗi giảng viên. Một môi trường giáo dục tốt chỉ được tạo nên khi mọi người cùng chung tay xây dựng. Bởi vậy, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức pháp luật, trách nhiệm và đạo đức, từ đó góp phần tạo dựng một trường Đại học Thủ đô Hà Nội văn minh, hiện đại, chuẩn mực.

Bên cạnh những kết quả đạt được trong xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật cho sinh viên, vẫn còn những hạn chế nhất định, như: Một bộ phận sinh viên ít hiểu biết về pháp luật, chưa nắm chắc, hiểu sâu, hiểu đúng pháp luật dẫn đến thái độ coi thường pháp luật, vi phạm pháp luật của Nhà nước, nội quy, quy định của nhà trường. Bên cạnh đó, những hành vi, như: vi phạm giao thông, lười lao động, lười học tập, gian lận trong thi cử; cờ bạc, rượu chè, vi phạm bản quyền, phát tán thông tin sai sự thật, ứng xử thiếu văn minh trong thực tế và không gian mạng… cũng đang diễn ra trong sinh viên.

Những hạn chế này là do một bộ phận sinh viên ý thức cá nhân chưa cao, nhận thức pháp luật hạn chế, các hoạt động tuyên truyền chưa đều, giáo dục phổ biến pháp luật trong nhà trường, sự giáo dục và định hướng lối sống của gia đình còn những hạn chế nhất định, chế tài xử phạt đôi khi chưa đủ mạnh, môi trường mạng phát triển quá nhanh khiến pháp luật chưa kịp điều chỉnh. Đặc biệt, là do sự thiếu tu dưỡng, rèn luyện đạo đức và chấp hành pháp luật của một bộ phận sinh viên.

*

Bài 3

Giải pháp xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật cho sinh viên

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, cần thực hiện nêu gương và xây dựng điển hình tiên tiến về “Sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật”, trong đó, nhất thiết phải giáo dục cho sinh viên tấm gương Chủ tịch Hồ Chí Minh – một tấm gương sáng về tuân thủ pháp luật. Đây chính là biện pháp lấy nhân cách để giáo dục nhân cách, thực hiện tốt điều này sẽ có tác động nhanh, mạnh, hiệu quả đối với tư tưởng, tình cảm của sinh viên.

Một tiết mục văn nghệ của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội

Thứ hai, để xây dựng lối sống tuân thủ pháp luật cho sinh viên, các trường cần thường xuyên tổ chức việc tuyên truyền và phổ biến pháp luật thông qua nhiều kênh nhằm nâng cao tinh thần tự giác, tính tích cực và thói quen xử sự theo pháp luật. Tập trung tuyên truyền, giáo dục các vi phạm thường gặp ở sinh viên, như: vi phạm an toàn giao thông, vi phạm trong sử dụng chất kích thích hoặc các chất cấm, vi phạm trong kiểm tra, thi cử, vi phạm an ninh mạng, gây rối trật tự công cộng, vi phạm về tín dụng và tài chính, vi phạm liên quan đến lao động… Cùng với đó, các trường cần triển khai học phần Pháp luật đại cương đến tất cả sinh viên một cách nghiêm túc với đội ngũ giảng viên được đào tạo đúng chuyên ngành để từng bước nâng cao trình độ văn hóa pháp lý cho sinh viên, giúp họ ý thức đầy đủ hơn về trách nhiệm của mình đối với xã hội. Và trong điều kiện cho phép, các trường có thể kết nối, giao lưu với các luật gia hoặc trung tâm pháp lý để sinh viên có điều kiện tiếp xúc và nâng cao hiểu biết pháp luật của mình tốt hơn.

Thứ ba, tăng cường bồi dưỡng, nâng cao trình độ, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật. Phải xây dựng được đội ngũ cán bộ, giảng viên làm công tác giáo dục pháp luật. Đội ngũ này phải là người có sự am hiểu về tri thức pháp luật, có kỹ năng sư phạm, hoạt ngôn, đam mê với công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Đồng thời, họ phải thường xuyên được cập nhật, bồi dưỡng kiến thức pháp luật để ngày càng nâng cao hiệu quả công tác xây dựng lối sống theo pháp luật cho sinh viên.

Thứ tư, phát huy vai trò xung kích của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trong việc xây dựng lối sống theo pháp luật cho sinh viên. Đoàn, Hội phải thường xuyên tổ chức các chương trình, cuộc thi tìm hiểu pháp luật hiểu pháp luật với hình thức nhiều hình thức phong phú cả trực tiếp và trực tuyến, thông qua hình thức trò chơi, mini game, sân khấu hóa hay thông qua các kênh, như: báo chí, trang mạng, tranh ảnh, pano, khẩu hiệu; qua các nền tảng tiktok, youtube, facebook… để tác động đến nhận thức, tình cảm của sinh viên đối với pháp luật. Đặc biệt, Đoàn, Hội cần kết hợp giáo dục ý thức pháp luật với giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho sinh viên giúp họ không chỉ có lối sống tuân thủ pháp luật mà còn có nền tảng đạo đức vững chắc, nếp sống văn minh, lành mạnh.

Thứ năm, xây dựng môi trường văn hóa pháp lý lành mạnh. Xây dựng môi trường văn hóa pháp lý sẽ tạo ra môi trường lý tưởng để nuôi dưỡng và phát triển những tình cảm, hành động đạo đức, lối sống tốt đẹp của con người cũng như việc nêu cao tinh thần đấu tranh dẹp bỏ những tiêu cực, lạc hậu trong lối sống. Đặc biệt, trong nhà trường phải xây dựng được nề nếp trong thực hành pháp luật, tự giác xử sự theo pháp luật, không chỉ trong sinh viên mà cả trong giảng viên. Điều đó, sẽ tạo ra môi trường công bằng, bình đẳng trước pháp luật từ trên xuống dưới.

Thứ sáu, nâng cao ý thức tự giác học tập và chấp hành pháp luật của sinh viên. Sinh viên với tư cách là “người chủ tương lai” của nước nhà, nên các chủ thể cần khơi dậy tính năng động, sáng tạo và sự tự giác của họ trong học tập, rèn luyện lối sống theo pháp luật và tư duy phòng chống những hành vi vi phạm pháp luật trong cộng đồng. Bản thân sinh viên phải tranh thủ mở rộng kiến thức pháp luật của mình bằng cách học tập và tham gia các chương trình có liên quan đến pháp luật. Khi có tri thức và thói quen lao động, học tập, làm việc, sinh hoạt, ứng xử theo pháp luật sinh viên sẽ luôn có suy nghĩ, hành động đúng đắn, góp phần vào việc xây dựng con người mới, xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

Thứ bảy, nâng cao giáo dục pháp luật từ học đường như: tăng thời lượng giáo dục công dân, lồng ghép giáo dục pháp luậy trong các hoạt động ngoại khóa; Phát huy vai trò sinh viên trong lan tỏa văn hóa pháp luật như: thành lập câu lạc bộ phát luật, tổ chức cuộc thi “ Tìm hiểu pháp luật”, đưa pháp luật vào các hoạt động tình nguyện. Xiết chặt xử phạt các vi phạm thường xảy ra trong Nhà trường. Đẩy mạng truyền thông pháp luật trên mạng xã hội như: sử dụng nền tảng số để lan tỏa thông tin đúng, xây dựng video tình huống pháp luật gần gũi, gắn liền với sinh viên.

Văn hóa tuân thủ pháp luật không phải là khẩu hiệu mà là hành động thiết thực của mỗi con người trong đời sống hằng ngày. Từ học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường, đến sinh viên – lực lượng trí thức trẻ đầy khát vọng, rồi cán bộ, viên chức – những người thực thi pháp luật, tất cả đều có vai trò quan trọng trong việc xây dựng xã hội kỷ cương, văn minh và nhân văn. Khi mỗi người biết sống đúng luật, tôn trọng luật và góp phần bảo vệ luật, chúng ta không chỉ xây dựng tương lai tốt đẹp cho bản thân, mà còn đóng góp vào sự phát triển thịnh vượng của đất nước.

Văn hóa tuân thủ pháp luật chính là nền tảng của một Việt Nam hiện đại, văn minh, hội nhập và bền vững. Vậy để nâng cao cao ý thức pháp luật của sinh viên đòi hỏi phải thực hiện đồng bộ các biện pháp ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ chủ trương, đường lối chính sách đến các biện pháp cụ thể. Đặc biệt sinh viên là người chủ tương lại của đất nước, là nguồn nhân lực chính trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Bởi vậy, đòi hỏi các em phải là những người có trí tuệ, thông minh, có trình độ chuyên môn, có thói quen và ý thức sống, học tập, làm việc, lao động theo pháp luật, có ý thức pháp luật đồng thời phải có tâm lý pháp luật đúng đắn, hết lòng phục vụ nhân dân, phục vụ tổ quốc, vì một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh và hạnh phúc.