Chuyện về những cây kỳ bí trong Di tích Lam Kinh

Lam Kinh là nơi Anh hùng dân tộc Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược, đồng thời cũng là nơi an táng, thờ phụng và tri ân các vị vua, hoàng hậu triều Lê Sơ. Trải qua bao biến thiên, vùng đất thiêng này vẫn giữ được vẻ uy nghi, cổ kính, thấm đẫm khí thiêng sông núi.

Cây lim “hiến thân” và Chính điện Lam Kinh

Nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhiều hạng mục trong quần thể di tích Lam Kinh đã được nghiên cứu, bảo tồn, tu bổ và phục dựng, từng bước tái hiện diện mạo xưa. Trong đó, Chính điện Lam Kinh là công trình tiêu biểu, nguy nga, tráng lệ, được dựng hoàn toàn bằng gỗ lim, với nhiều chi tiết nội thất được thếp vàng thật.

Một góc Chính điện.

Giữa rừng Lam Kinh, có một cây lim cổ thụ khoảng 600 năm tuổi, cao lớn bậc nhất. Điều kỳ lạ xảy ra vào năm 2010, khi dự án phục dựng Chính điện Lam Kinh được phê duyệt: cây lim vốn đang xanh tốt bỗng nhiên trút sạch lá rồi chết đúng vào thời điểm bản thiết kế thi công vừa hoàn thành.

Thông thường, gỗ lim cổ thụ hay bị rỗng ruột, nhưng cây lim này lại đặc chắc hoàn toàn. Thân và cành của chỉ một cây lim đủ để tạo nên trọn bộ cột gồm: cột cái, cột quân, cột góc và thượng lương cho lễ phạt mộc khởi công xây dựng chính điện vào tháng 10/2010. Đường kính gốc cây vừa khít với gương tảng cột cái (xấp xỉ 0,8m), phần ngọn cũng hoàn toàn tương ứng với cột quân.

Trước sự trùng hợp khó lý giải ấy, nhiều người tin rằng cây lim sinh ra là để “xả thân”, hoàn thành sứ mệnh linh thiêng của mình, góp phần dựng lại chính điện cho hậu thế. Một câu chuyện nhuốm màu tâm linh, đến nay vẫn khiến bao người trăn trở.

Kỳ lạ hơn, tại vị trí cây lim “hiến thân” từng đứng suốt 600 năm, Ban Quản lý di tích đã nhiều lần trồng cây lim non thay thế, nhưng không cây nào có thể sống được.

Theo bà Lê Thị Thức, hướng dẫn viên Ban Quản lý Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh, các nhà khoa học và những người nghiên cứu tâm linh từng đưa ra nhiều giả thiết: tuổi của cây lim có thể trùng với tuổi vua Lê Lợi, hoặc gắn với thời điểm ông dựng cờ khởi nghĩa hay lên ngôi hoàng đế. Vì vậy, cây lim được chọn làm cột cái, đặt ở hậu điện, nơi nghỉ ngơi của nhà vua xưa, không gian linh thiêng bậc nhất. Khi dựng 138 cột trong chính điện, cột cái cũng được dựng đầu tiên, đứng gần long sàng, như lặng lẽ canh giấc ngủ cho đức vua muôn đời.

Chuyện tình trăm năm của cây đa thị

Ở một góc sân Rồng, gần Ngọ Môn (Nghi Môn) của Chính điện Lam Kinh, cây đa thị lặng lẽ tỏa bóng. Gốc cây to lớn, rễ chằng chịt, phải đến cả chục người ôm mới xuể. Người ta gọi là cây đa thị, bởi chỉ có một gốc nhưng lại mang trong mình hai loài cây.

Cây đa thị nằm ở sân Rồng.

Theo những người gắn bó lâu năm với Lam Kinh, thuở ban đầu nơi đây chỉ có một cây thị. Chim chóc về đậu, mang theo quả đa, hạt rơi xuống đất rồi nảy mầm. Cây đa lớn dần, bộ rễ phụ không vươn ra xa mà ôm trọn lấy gốc thị, hòa vào nhau thành một thân cây duy nhất. Suốt hơn 300 năm, cây đa thị vẫn xanh tốt, che mát cả sân Rồng.

Người xưa truyền rằng, đó là “chuyện tình thuỷ chung” của hai loài cây. Khi còn sung sức, cây đa và cây thị cùng xanh tươi, cành lá quấn quýt, mỗi năm vẫn ra những quả nhỏ, chát nhưng hương thơm lan tỏa. Đến năm 2007, cây thị già chết khô, song vẫn còn một cành khô vươn ra từ gốc đa, như một dấu tích không phai.

Gần 10 năm sau, vào năm 2016, Ban Quản lý Khu Di tích Lam Kinh bất ngờ phát hiện một cây thị non mọc lên từ phía bên phải gốc đa. Người dân nơi đây gọi đó là sự hồi sinh kỳ diệu của mối tình tri kỷ.

Chính vì thế, cây đa thị từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự thủy chung, trường tồn. Ngày nay, nhiều cặp đôi khi về Lam Kinh thường tìm đến gốc cây này để gửi gắm ước nguyện được bên nhau trọn đời. Năm 2013, cây đa thị được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản nhờ tầm vóc, sự độc đáo và giá trị lịch sử đặc biệt.

Cây ổi biết cười

Không xa khu lăng mộ vua Lê, phía sau hàng tượng quan hầu và tượng rồng chầu, có một cây ổi gần 90 năm tuổi khiến bao du khách tò mò. Cây ổi nhỏ bé, khẳng khiu, cao chừng 3m, lá nhỏ nhưng năm nào cũng sai quả.

Khi sờ vào thân cây ổi khiến đầu lá rung lên bần bật.

Điều kỳ lạ là chỉ cần gãi nhẹ vào gốc hoặc thân cây, cả tán lá lập tức rung lên, bần bật như đang cười, ngay cả khi trời lặng gió. Những chiếc lá nhỏ xòe ra như bàn tay, tạo nên một cảm giác rất khác thường. Nhiều du khách chia sẻ rằng, khi chạm tay vào cành cây và nhắm mắt lại, họ cảm nhận được sự nhẹ nhõm, thanh thản, như đang lạc vào một miền không gian khác.

Theo lời các hướng dẫn viên, năm 1933, ông Trần Hưng Dẫn (thôn Hành Thiện, Nam Định) đã cung tiến cây ổi này vào khu lăng mộ. Vốn hiếm muộn con cái, ông thành tâm cầu tự trước mộ vua Lê Thái Tổ, rồi dâng 4 tượng voi, 2 cây long não và cây ổi để tỏ lòng thành kính.

Đến năm 1994, du khách bắt đầu phát hiện “năng lực” kỳ lạ của cây ổi. Từ đó, cây ổi biết cười trở thành một trong những điểm dừng chân đầy tò mò và thích thú của du khách thập phương khi về với Lam Kinh.

Giữa rừng cây cổ thụ và những câu chuyện nửa thực nửa huyền ấy, Lam Kinh không chỉ là di tích lịch sử, mà còn là nơi giao hòa giữa con người, thiên nhiên và những tầng sâu linh thiêng của thời gian.