Theo Bao Cong ly – Doc bai goc
Hình ảnh, giọng nói và video do AI tạo ra ngày càng giống thật, có thể bị lợi dụng để tung tin sai sự thật, giả mạo danh tính và lừa đảo. Trước những nội dung bất thường trên mạng xã hội, người dân cần kiểm chứng nguồn tin trước khi tin, chia sẻ hoặc chuyển tiền.
Một bức ảnh gây sốc xuất hiện trên mạng xã hội. Chỉ ít phút sau, hàng loạt tài khoản chia sẻ lại. Một cuộc gọi video có khuôn mặt quen thuộc. Đầu dây bên kia mang đúng giọng người thân và yêu cầu chuyển tiền gấp.
Những tình huống tưởng như đủ để người xem tin vào mắt và tai của mình đang trở nên khó lường hơn khi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh và video ngày càng giống thật.
AI mang lại nhiều giá trị cho đời sống. Nhưng khi công nghệ bị lợi dụng để tạo nội dung giả mạo, người sử dụng mạng xã hội có thể trở thành nạn nhân hoặc vô tình tiếp tay phát tán thông tin sai sự thật.
Ngày 13/8, Công an tỉnh Phú Thọ cảnh báo tình trạng sử dụng hình ảnh được tạo, chỉnh sửa bằng AI để đăng tải cùng thông tin chưa được kiểm chứng.
Qua xác minh vụ việc xảy ra tại Chùa Bầu, phường Vĩnh Phúc, cơ quan Công an phát hiện một số hình ảnh lan truyền trên các fanpage, hội nhóm đã được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI, không phản ánh đúng bản chất sự việc.
Một phụ nữ sau đó thừa nhận đăng tải hình ảnh được chỉnh sửa bằng AI cùng thông tin sai sự thật. Người này tự gỡ bài và cam kết không tái phạm. Cơ quan Công an đang củng cố hồ sơ để xử lý theo quy định.
Điều đáng cảnh báo không chỉ nằm ở một bài đăng sai sự thật. Khi hình ảnh do AI tạo ra được gắn với một sự kiện có thật, người xem có thể dễ dàng coi hình ảnh ấy là bằng chứng và tiếp tục chia sẻ. Một thông tin sai vì thế có thể được nhân lên rất nhanh.
Công nghệ AI ngày càng phát triển khiến việc nhận biết nội dung giả chỉ bằng mắt thường trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, thay vì cố tìm xem khuôn mặt hay hình ảnh có điểm nào “bất thường”, người dùng cần hình thành một phản xạ quan trọng hơn: kiểm chứng nguồn thông tin trước khi hành động.
Khi gặp một hình ảnh hoặc video gây chú ý, cần kiểm tra ai là người đăng đầu tiên. Nếu nội dung liên quan vụ án, thiên tai, dịch bệnh, chính sách hoặc vấn đề ảnh hưởng đến cộng đồng, nên đối chiếu với thông tin từ cơ quan có thẩm quyền và báo chí chính thống.
Số lượt thích và chia sẻ không phải thước đo sự thật. Một bức ảnh xuất hiện trên nhiều fanpage cũng không đương nhiên trở thành bằng chứng về một sự việc.
Sự cảnh giác càng cần thiết khi hình ảnh và giọng nói giả được sử dụng để tác động trực tiếp đến vấn đề tiền bạc.
Nếu nhận được cuộc gọi có hình ảnh hoặc giọng nói giống người thân nhưng bất ngờ yêu cầu chuyển tiền, người dân không nên vội thực hiện. Hãy kết thúc cuộc gọi và liên hệ lại qua số điện thoại vẫn thường sử dụng. Có thể kiểm tra thêm với một người thân khác.
Tương tự, khi người gọi tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc doanh nghiệp rồi yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mật khẩu, mã OTP hay truy cập đường dẫn lạ, cần dừng lại và xác minh qua kênh chính thức.
Không chuyển tiền chỉ vì nhìn thấy khuôn mặt quen thuộc. Không cung cấp thông tin chỉ vì nghe thấy giọng nói quen thuộc. Không chia sẻ chỉ vì một hình ảnh đang lan truyền mạnh.
Đó là những nguyên tắc đơn giản nhưng ngày càng cần thiết khi AI có thể làm mờ ranh giới giữa nội dung thật và nội dung được tạo ra.
Nguy cơ cũng không dừng ở lừa đảo. Hình ảnh và giọng nói của một người có thể bị sử dụng để tạo phát ngôn họ chưa từng nói, quảng cáo sản phẩm họ chưa từng sử dụng hoặc gắn họ với một sự việc chưa từng xảy ra.
Công an tỉnh Phú Thọ khuyến cáo người dân cần kiểm tra nguồn đăng tải, đối chiếu với thông tin từ cơ quan chức năng và không chia sẻ nội dung chưa được xác thực.
Sự phát triển của AI sẽ tiếp tục mang lại nhiều tiện ích. Nhưng công nghệ càng có khả năng tạo ra những nội dung giống thật, kỹ năng kiểm chứng của người sử dụng càng phải được nâng lên.
Trước một bức ảnh gây sốc, một video bất thường hay một cuộc gọi thúc giục chuyển tiền, chậm lại vài phút để xác minh có thể giúp mỗi người tránh một vụ lừa đảo, đồng thời ngăn một thông tin sai sự thật tiếp tục lan rộng trong cộng đồng.