Điện sáng rồi!

Bởi, giữ được ánh sáng điện lúc bấy giờ chính là đòn giáng trả, thay cho câu trả lời đánh thép nhất, rằng: chúng không bao giờ có thể “đưa miền Bắc trở về thời kỳ đồ đá” như tuyên bố của chúng đã đưa ra. Năm 1966, đôi bạn Huấn – Mích khi đó người mới vừa tròn 16, người mới bước 19 có cơ duyên được lựa chọn vào công tác trong ngành điện. Cân nặng chỉ chừng bốn chục ký, ở cái tuổi cha mẹ bảo “ăn chưa no, lo chưa tới”, vậy mà vừa theo lớp đàn anh đi làm thợ điện, vừa sẵn sàng trực chiến suốt cả giai đoạn cam go nhất của Hà Nội những năm 1966-1972. Trong ký ức của “những người trong cuộc” chứng kiến cảnh Mỹ huy động “pháo đài bay” B-52 (là loại máy bay ném bom mạnh nhất, rải thảm hủy diệt xuống Hà Nội và các mục tiêu chiến lược trên miền Bắc nước ta liên tục trong suốt 12 ngày đêm cuối tháng 12/1972) là những câu chuyện dài về người đồng đội đã hi sinh trong khi làm nhiệm vụ. Và những giây phút nghẹn thắt lòng chứng kiến nỗi đau mất mát, tang thương của Hà Nội Khâm Thiên, Bạch Mai, phố Huế……

Đôi bạn chùng lại, ánh mắt ưu tư nhìn xa xăm nhớ về người đồng đội – công nhân vận hành trạm điện diezel Thanh Lân – liệt sĩ Đào Xuân Phương, sinh năm 1948, hi sinh năm 1967.

Không còn nhớ ngày, nhớ tháng. Nhưng khoảng 10 giờ sáng hôm ấy, mỗi ngày như mọi ngày, công việc của những người thợ điện không có tính ngày nghỉ hay đêm tối, lễ Tết bao giờ. Chỉ có hai chữ “hoàn thành” – với đầy đủ các yêu cầu công việc. Khi bom đạn Mỹ đánh phá xong thì đi khôi phục lưới điện, cấp điện trở lại. Còn những ngày nghỉ thì làm nhiệm vụ bảo vệ máy biến thế tại các Trạm biến áp 35kV. Do các máy biến thế đặt ngoài trời nên công nhân điện phải đi gánh đất ở các nơi về làm ụ, quây xung quanh để bảo vệ máy. Rồi bảo vệ cả các Trạm diezel (lưu động) được Nga hỗ trợ nữa. Những chiếc máy diezel công suất 500kVA (khoảng 500kW), mỗi trạm thường có hai máy đặt lưu động ở các khu vực (theo sơ đồ kết cấu lưới, máy sẽ được nghiên cứu đặt ở các vị trí phù hợp). Những chiếc thùng phuy/téc chứa dầu diezel được bảo vệ an toàn, phòng chống cháy nổ khi bom đạn… nhờ những chiếc hố sâu được công nhân điện tự đào rồi lấp đất lên. Trong khi “quân số tại các trạm diezel thì mỏng lắm, chỉ khoảng 15 người/trạm kể cả lãnh đạo lẫn công nhân trực vận hành 3 ca 4 kíp liên tục…”.

Công nhân ngành Điện đào hố, gia cố bảo vệ thiết bị và các trạm diezel trong thời kỳ chiến tranh phá hoại (Ảnh tư liệu).

Tại Điện lực Hai Bà Trưng khi ấy có 2 trạm diezel là Diezel Ngô Quyền (trên đất của trường Ngô Quyền bây giờ) và Diezel Thanh Lân (phía sau Nhà máy gạch Thanh Trì, nay là Sứ Thanh trì). Liệt sĩ Đào Xuân Phương (sinh năm 1948) khi đó là công nhân vận hành trạm điện diezel Thanh Lân gần “trận địa pháo 100” (Lĩnh Nam).

Bác Huấn nhớ lại, trong ca trực khoảng 10 giờ sáng hôm đó, sau khi nghe tiếng báo động, hai công nhân đang làm việc tại nhà máy là Đào Xuân Phương và Trần Văn Bích đã tuân thủ thực hiện các công việc theo hiệu lệnh. Công nhân Đào Xuân Phương đi ra trước và bị bom bi đánh trúng, bị thương rất nặng, máu chảy nhiều nên được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện Mai Hương. Công nhân Trần Văn Bích may mắn bị thương nhẹ vùng tay và mặt. Suốt 12h chống chọi với vết thương quá nặng, đến 22 giờ đêm hôm đó bệnh viện cho chuyển tuyến. “Tôi và các anh em đã khiêng anh Phương lên cấp cứu tại bệnh viện Việt Đức, nhưng vì máu ra quá nhiều nên đã không còn đủ sức, đến khoảng 2-3 giờ sáng thì anh Phương trút hơi thở cuối cùng” – bác Huấn kể. “Chiếc áo mưa nilon trải xuống phía dưới giường anh Phương nằm, máu chảy lênh láng không thể cầm được. Đêm đó tất cả lặng đi. Biết là anh ấy không thể qua được. Đau xót lắm” – bác Mích thêm vào.

Chúng tôi cũng lặng đi…

Là người theo dõi ngành Điện hơn hai mươi năm qua, nhiều lần đến thăm Phòng truyền thống của EVN, đọc và nghe kể về những câu chuyện trong lịch sử của ngành Điện Việt Nam, về các thế hệ công nhân ngành Điện đã không tiếc máu xương vì sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc nói chung và vì sự phát triển ngành Điện nói riêng. Trong số hơn 130 cán bộ, công nhân viên hy sinh khi đang làm nhiệm vụ, có liệt sĩ Đào Xuân Phương, hy sinh năm 1967.

Đặc biệt, cuộc chiến tranh phá hoại của Đế quốc Mỹ đã làm ngành Điện bị thiệt hại nặng nề. 11/12 nhà máy điện bị đánh phá hủy diệt hoặc hư hỏng nặng. Nhưng với khẩu hiệu hành động: “Mỗi công nhân điện là một chiến sĩ kiên cường trong sản xuất và chiến đấu bảo vệ nguồn điện”, những người làm nghề Điện Việt Nam đã vượt qua khói lửa đạn bom, với ý chí “Tổ quốc cần điện như cơ thể cần máu”, kiên cường sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.

Đó là “lưu bút” trong lịch sử ngành Điện. Còn câu chuyện chúng tôi nghe được hôm nay, từ những nhân chứng đã trải qua thời kỳ bom đạn ác liệt ấy, của Hà Nội 12 ngày đêm không ngủ, mất người, mất nhà, chết chóc và đói rét… hiện lên cùng ánh đèn điện sáng trở lại trên phố Khâm Thiên, với những dáng người nhỏ thó trong đêm lao đi… để giữ cho dòng điện sáng!

Đêm 26/12/1972, đế quốc Mỹ sử dụng “pháo đài bay” B-52 ném bom rải thảm xuống phố Khâm Thiên, Hà Nội. Một trận đánh kiên cường và hào hùng nhất của quân và dân Thủ đô đã diễn ra. Song, sức người không thể chống chịu với vũ khí tối tân của kẻ thù. Chúng đã phá huỷ 17 tổ dân phố, làm gần 550 ngôi nhà bị sập, 1.200 ngôi nhà bị hư hỏng nặng, hơn 500 người chết và bị thương. Ngay sáng sớm hôm sau, Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng đã xuống trực tiếp chia sẻ với nhân dân Khâm Thiên, đồng thời yêu cầu ngành điện Hà Nội khẩn trương khắc phục sự cố, khôi phục ánh sáng cho người dân khắc phục hậu quả bom đạn.

Khâm Thiên sau trận bom B-52 cuối tháng 12/1972. Nhiều tuyến điện bị tàn phá nặng nề trước khi được khẩn trương khôi phục. (Ảnh tư liệu)

Hôm đó, bác Mích là người được cử xuống Khâm Thiên nhận lệnh khôi phục lưới điện. Chứng kiến cảnh tan hoang khi trận bom của kẻ thù trút xuống. Mùi thuốc súng, đạn bom giặc Mỹ vừa ném xuống vẫn còn nồng nặc quện lẫn mùi khói hương của những gia đình thắp cho người đã khuất, người chết vẫn còn nằm đó, ngổn ngang… Cảm giác ớn lạnh chạy dọc sống lưng. Tang thương và khủng khiếp quá! – bác Mích chỉ kịp thốt lên trong đầu, rồi định thần ngay lại: Phải nhanh chóng khôi phục lại điện để những người còn sống dọn dẹp đống đổ nát và lo hậu sự cho người thân.

Thế rồi Khâm Thiên Ga, Khâm Thiên Ô… khôi phục được lộ nào trước thì phải làm ngay. Nhà cửa đổ nát, có ánh sáng để khắc phục sẽ nhanh hơn, sẽ ấm lòng người sống cũng như người đã khuất. Chỉ trong khoảng 3 giờ là hoàn thành khắc phục trạm 6kV cấp điện dân sinh. Từng lộ đường dây được nối lên, đóng điện. Điện ở Khâm thiên được dồn cả tâm sức khôi phục rất nhanh. Vừa là chỉ đạo của người đứng đầu Chính phủ, vừa là mệnh lệnh của trái tim người lao động ngành điện: cấp điện nhanh nhất có thể cho nhân dân. Nhưng còn một mệnh lệnh nữa, đó là mệnh lệnh chiến thắng trong cuộc chiến ánh sáng điện.

Để “dòng điện không thể tắt” trước họng máy bay trinh sát của Mỹ vẫn đang quần thảo trên bầu trời Hà Nội. Để khi chúng quay lại, thì đèn đường đã lại sáng lên được rồi. Một Khâm Thiên anh hùng vẫn đang sáng đèn trên các con phố nhỏ. Ánh sáng của dòng điện là minh chứng rõ ràng nhất, đòn đáp trả kiêu hùng và gang thép nhất trước kẻ thù xâm lược, rằng không bao giờ chúng có thể “đưa miền Bắc trở về thời kỳ đồ đá”.

Đó cũng là những gì còn lại trong tâm trí những người bạn già đi qua cuộc chiến chống Mỹ cứu nước. Hạnh phúc, tự hào khi được tham gia công tác khôi phục lưới điện, đảm bảo cấp điện nhanh nhất phục vụ sản xuất và chiến đấu, chiến thắng kẻ thù xâm lược. Nhưng vẫn còn nguyên vẹn những tiếc nuối khôn nguôi về những người đồng nghiệp như liệt sỹ Đào Xuân Phương, đã hy sinh, quên mình cho Tổ quốc, cho dòng điện sáng…