Thanh Hóa sắp xếp mạng lưới trường học: Bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh

Với đặc thù địa hình rộng, dân cư phân tán, giao thông còn nhiều khó khăn, việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục tại khu vực miền núi Thanh Hóa đặt ra yêu cầu vừa tinh gọn đầu mối, vừa bảo đảm học sinh được tiếp cận giáo dục thuận lợi. Trong tổng thể phương án mới được phê duyệt, 614 điểm trường lẻ, trong đó phần lớn tập trung ở miền núi, là một trong những vấn đề đáng chú ý.

Hệ thống điểm trường lẻ góp phần đưa giáo dục đến gần hơn với học sinh ở những địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Bài toán sắp xếp từ những điểm trường lẻ vùng cao

UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành Quyết định số 2387/QĐ-UBND phê duyệt Phương án tổng thể sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập trên địa bàn tỉnh.

Theo phương án, đến ngày 30/6/2026, Thanh Hóa có 1.908 trường mầm non và phổ thông công lập, gồm 631 trường mầm non, 584 trường tiểu học, 604 trường trung học cơ sở và 89 trường trung học phổ thông.

Đáng chú ý, toàn tỉnh còn 614 điểm trường lẻ, gồm 322 điểm trường mầm non, 255 điểm trường tiểu học và 37 điểm trường THCS. Các điểm trường lẻ tập trung chủ yếu ở khu vực miền núi, nơi địa hình chia cắt, dân cư phân tán và khoảng cách giữa các khu dân cư với trung tâm xã còn lớn.

Tại những địa bàn này, điểm trường lẻ có vai trò quan trọng trong việc đưa lớp học đến gần nơi sinh sống của người dân, nhất là đối với trẻ mầm non và học sinh tiểu học. Tuy nhiên, việc duy trì nhiều điểm trường có quy mô nhỏ cũng đặt ra những yêu cầu về bố trí đội ngũ, cơ sở vật chất, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực giáo dục.

Bên cạnh đó, Thanh Hóa hiện có 149 trường có quy mô thấp hơn mức tối thiểu theo quy định, gồm 101 trường mầm non, 12 trường tiểu học, 34 trường THCS và 2 trường THPT. Đây là cơ sở để tỉnh tiếp tục rà soát, tổ chức lại mạng lưới trường học theo hướng phù hợp hơn với quy mô dân cư, điều kiện địa lý và nhu cầu học tập.

Đối với 16 xã biên giới đất liền, phương án xác định tổ chức theo hướng mỗi xã có một trường mầm non và một trường phổ thông liên cấp tiểu học và THCS.

Với những xã chỉ có một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường THCS, tỉnh định hướng giữ nguyên trường mầm non, đồng thời sắp xếp trường tiểu học và trường THCS thành một trường phổ thông liên cấp tiểu học và THCS.

Đối với các xã, phường còn lại, căn cứ quy mô học sinh, điều kiện địa lý, giao thông và thực tiễn địa phương để lựa chọn phương án phù hợp. Tại những nơi có điều kiện thuận lợi, tỉnh khuyến khích sắp xếp theo mô hình trường học một cấp học đa cơ sở.

Việc tổ chức lại tại miền núi vì thế không đơn thuần là giảm số lượng điểm trường hay đầu mối quản lý. Khoảng cách đến trường, điều kiện giao thông, quy mô dân cư và khả năng đi lại của học sinh là những yếu tố cần được tính toán đồng thời. Mục tiêu đặt ra là tinh gọn mạng lưới nhưng không để việc sắp xếp trở thành rào cản đối với quyền học tập của học sinh vùng cao, vùng xa, vùng biên giới.

Đây cũng là lý do phương án của tỉnh không áp dụng một mô hình duy nhất cho tất cả địa bàn, mà trao cho các địa phương căn cứ điều kiện thực tế để lựa chọn cách tổ chức phù hợp.

Tổ chức lại toàn diện mạng lưới giáo dục

Từ bài toán ở khu vực miền núi, phương án của Thanh Hóa được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh, bao gồm giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp.

Đối với trường trung học phổ thông hoặc trường có cấp học cao nhất là THPT, mỗi đơn vị hành chính cấp xã được bố trí tối đa một trường THPT công lập. Riêng khu vực đô thị có mật độ dân số cao, nếu tổng quy mô các trường THPT công lập trên địa bàn vượt 100 lớp thì xem xét bố trí tối đa hai trường.

Việc sắp xếp các trường THPT phải bảo đảm phù hợp với vùng tuyển sinh, khoảng cách đi học của học sinh, điều kiện giao thông và khả năng khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có.

Đối với giáo dục thường xuyên, toàn tỉnh hiện có 24 cơ sở giáo dục thường xuyên công lập, gồm 23 Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên và một Trung tâm Giáo dục thường xuyên – Kỹ thuật tổng hợp tỉnh Thanh Hóa.

Các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên có quy mô đào tạo nhỏ, số lớp và số lượng học viên ít, hoạt động chưa hiệu quả hoặc có vị trí địa lý gần nhau, thuận lợi cho việc tổ chức lại sẽ được rà soát, sắp xếp. Sau khi tổ chức lại, mạng lưới phải tiếp tục đáp ứng nhu cầu học tập thường xuyên, đào tạo nghề và học tập suốt đời của người dân trên địa bàn liên xã, phường; không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của người học và phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Tỉnh đồng thời định hướng thí điểm chuyển đổi một số cơ sở giáo dục thường xuyên sang mô hình trường trung học nghề tại những khu vực có đủ điều kiện theo quy định và phù hợp với nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực.

Đối với 8 trường trung cấp công lập, việc sắp xếp được thực hiện trên cơ sở rà soát, đánh giá toàn diện. Trong đó tập trung vào những trường không đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn của cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo quy định tại khoản 14 Điều 45 Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025; chưa thực hiện cơ chế tự chủ; có ngành, nghề đào tạo chưa phù hợp hoặc chưa đáp ứng nhu cầu học nghề của người dân trên địa bàn liên xã, phường; hoặc có vị trí địa lý gần các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác, thuận lợi cho việc tổ chức lại nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất, đội ngũ và tinh gọn đầu mối quản lý.

Một nội dung đáng chú ý là tổ chức lại Trường Trung cấp nghề Thanh, Thiếu niên khuyết tật, đặc biệt khó khăn Thanh Hóa để thành lập Trường Giáo dục chuyên biệt Thanh Hóa, đáp ứng yêu cầu giáo dục, chăm sóc và hỗ trợ người khuyết tật, người học có nhu cầu giáo dục đặc thù trên địa bàn tỉnh.

Bên cạnh đó, Thanh Hóa định hướng chuyển đổi một số trường trung cấp sang mô hình trường trung học nghề tại các khu vực liên xã, phường, trên địa bàn các huyện, thị xã cũ chưa có cơ sở giáo dục thường xuyên. Việc này nhằm mở rộng cơ hội học tập, đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề của người dân và góp phần thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục THPT và tương đương theo định hướng của Trung ương.

Tinh gọn nhưng không để khoảng cách trở thành rào cản

Theo UBND tỉnh, việc xây dựng phương án tổng thể nhằm tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn, hợp lý, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý; nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, đồng thời góp phần thực hiện chủ trương đổi mới tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập trong giai đoạn mới.

Đối với miền núi, mục tiêu này càng cần được gắn với điều kiện thực tế của từng địa bàn. Một điểm trường có quy mô nhỏ có thể chưa tối ưu về mặt tổ chức, nhưng lại có ý nghĩa thiết thực đối với học sinh ở những khu dân cư cách xa trung tâm. Do đó, hiệu quả của quá trình sắp xếp không chỉ được đánh giá bằng số lượng trường, điểm trường hay đầu mối giảm xuống, mà còn phải thể hiện ở khả năng nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh.

Về tiến độ, trước ngày 10/8/2026, các sở, ngành theo chức năng, nhiệm vụ được giao phải ban hành văn bản hướng dẫn và gửi các địa phương, đơn vị tổ chức thực hiện. Trước ngày 15/8/2026, hoàn thành xây dựng, phê duyệt Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục; trước ngày 20/8/2026, hoàn thành việc thành lập, tổ chức lại các cơ sở giáo dục và kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ quản lý.

Trước ngày 25/8/2026, hoàn thành việc bàn giao tổ chức, nhân sự, hồ sơ, tài liệu, tài chính, tài sản và các nội dung có liên quan giữa các đơn vị được sắp xếp và đơn vị được tổ chức lại theo quy định; đồng thời ổn định tổ chức, bảo đảm các điều kiện để các cơ sở giáo dục đi vào hoạt động, chuẩn bị cho năm học 2026-2027.

Với 1.908 trường mầm non, phổ thông và 614 điểm trường lẻ hiện có, việc sắp xếp mạng lưới giáo dục là một bước tổ chức lại quy mô lớn của Thanh Hóa. Trong đó, khu vực miền núi, vùng cao và biên giới sẽ tiếp tục là nơi đòi hỏi sự linh hoạt trong cách làm, để yêu cầu tinh gọn hệ thống có thể song hành với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm không để khoảng cách địa lý trở thành khoảng cách trong cơ hội học tập của học sinh.